Book of the Day
HROCH Miroslav & SKYBOVA Anna
Inquisitie en Contrareformatie
Luxe-editie. Hardcover, linnen met geïllustreerde stofwikkel, 4tp, 276 pp. Illustraties in ZW en kleur. Bibliografie, index, chronologische tabel (algemene geschiedenis, kerkgeschiedenis, cultuurgeschiedenis). Noot: beide auteurs zijn historici aan de Karelsuniversiteit van Praag; de hoofdstukken over de kerkelijke iconografie/propaganda (hemel/hel) zijn interessant.
HROCH Miroslav & SKYBOVA Anna@ wikipedia
€ 20.0
New Arrivals
JOOS Erwin
Kunst van heden 100 jaar later - François Franck-wandeling
Paperback, in-8, 104 pp., illustraties, bibliografische noten, bibliografie.
Gewijd aan de collectie François Franck en een artistieke wandeling door Antwerpen. Met een aantal afbeeldingen van het werk van Eugeen Van Mieghem.
JOOS Erwin@ wikipedia
€ 11.5
RADZINSKY Edward
Alexander II - De laatste grote tsaar (vertaling van Alexander II. The Last Great Tsar - 2005)
Paperback, in-8, 446 pp., illustraties, bibliografische noten, bibliografie, index/register, stamboom van de Romanovs (ca. 1650-1917).
Radzinsky is een Russisch historicus. Eerder schreef hij over Nicolaas II, Stalin en Raspoetin.
The New York Times Book Review schreef: 'Een fascinerende geschiedenis over het hoogtepunt en de ondergang van de Romanov-dynastie'.
Noot over de data: Alle data in dit boek zijn volgens de oude Juliaanse kalender opgemaakt. Rusland heeft pas op 31 januari 1918 de Gregoriaanse kalender ingevoerd. De tot dan toe gebruikte Juliaanse kalender liep dertien dagen achter op de Gregoriaanse, die in het westen werd gebruikt. Zo wordt de Oktoberrevolutie van 1917, die plaatsvond op 25 oktober, tegenwoordig herdacht op 7 november.



RADZINSKY Edward@ wikipedia
€ 15.0
BENNETT Ronan
Hart van Congo (vert. van The Catastrophist - 1998). Roman
Hardcover, stofwikkel, in-8, 316 pp. Uit het Engels vertaald door José Rijnaarts. Speelt zich af in Congo, vlak na de onafhankelijkheid. Overigens is een rol weggelegd voor Patrice Lumumba.
Bennett (1956) is een Iers schrijver; dit is zijn derde roman.

De Financial Times schreef:
'De exotische achtergrond roept een tijdperk van koloniale decadentie op.'
BENNETT Ronan@ wikipedia
€ 15.0
HOOZEE Robert, TAHON-VANROOSE Monique (red.)
Het landschap in de Belgische kunst 1830-1914
Gebrocheerd, kleine 4to, 321 pp., ill. in ZW en kleur, bibliografie, lijst van tentoonstellingen, Résumé en français, Summary in English. Catalogus bevat 289 items.
Verboeckhoven, De Noter, Fourmois, Lamorinière, Huberti, Boulenger, Louis Artan, Rops, Degreef, Verheyden, Courtens, Vogels, James Ensor (duinen), Van Rysselberghe, Van de Velde, Evenepoel, Van den Abeele, Frederic, Emile Claus, e.a.
HOOZEE Robert, TAHON-VANROOSE Monique (red.)@ wikipedia
€ 20.0
BURGDORFF Stephan, HABBE Christian (red.)
De hemel stond in brand. De geallieerde bombardementen op Nazi-Duitsland. (vertaling van Als Feuer vom Himmel fiel - 2003)
Pb, in-8, 220 pp. Uit het Duits vertaald door Margreet De Boer. Met foto's in zwart/wit en kleur en personenregister.
Noot LT: natuurlijk was dit ook een vorm van genocide, voorgesteld als 'oorlogshandelingen'; van 'collateral damage' kan bij een tapijtenbombardement geen sprake zijn.
BURGDORFF Stephan, HABBE Christian (red.)@ wikipedia
€ 10.0
SEBERECHTS Frank
Ieder zijn zwarte. Verzet, collaboratie en repressie
Tweede druk. Pb, in-8, 221 pp., foto's, noten, bibliografie, index. Beschrijving van de situatie rond het verzet, de collaboratie en de berechtiging van landverraders in België tijdens en vlak na de Tweede Wereldoorlog.
SEBERECHTS Frank@ wikipedia
€ 12.5
LAUDE Norbert
Le Radium congolais et canadien - [e-book PDF]
E-book 21 pp. With folding map of Canada (Hunter Bay, Echo Bay) and map of Katanga (Shinkolobwe, Luishia). Signed by the author. Note LT: This paper (in French) discusses the price levels of Kantangese and Canadian radium (pechblende, uranium). Although Laude indicates "Shinkolobwe" on the map, he speaks of "Chinkolobwe" (sic!) in the text. This misspelling of the name of the mine persists in later history books. Even today journalists misspell the name. In the computer era this leads to false results in search operations (e.g. on the internet, libraries, ...). Research should pay attention to this detail. Attention: this is an e-book in PDF-format (10,9 Mb), scans 300 dpi BW, 300 dpi grayscale for the 2 maps. Will be sent to you via WeTransfer.

The article pays attention to the global network of Union Minière.
The links with the scientific branches in the US facilitated the work of Edgar Sengier when he sold the necessary quantities of uranium to the US Army. One might even say that the preparations for the atomic bomb were made long before the outbreak of World War II.
Laude points at the importance of the harbour of Lobito and the railway through Angola, colonial property of Portugal. Indirectly Lissabon became gradually a center for secret negociations concerning uranium transits.
LAUDE Norbert@ wikipedia
€ 7.5
DE NIJS Paulina, KROEZE Hans (red.)
De middeleeuwse kloostergeschiedenis van de Nederlanden
Hardcover, grote in-8, 240 pp., illustraties, bibliografische noten, bibliografie, begrippenlijst, index/register.
Met Schema van de globale ontwikkeling van het kloosterwezen (ca. 300 - 1399) > zie p. 71.
DE NIJS Paulina, KROEZE Hans (red.)@ wikipedia
€ 20.0
BIVORT J.-B.
Essai sur le Défrichement des Terres Incultes de la Belgique
Broché, in-8, 82 pp., notes bibliographiques.
A noter: En 1847 BIVORT publiera une suite: Dissertation raisonnée sur les meilleurs moyens de fertiliser les landes de la Campine et des Ardennes, sous le triple point de vue de la création de forets, de prairies et de terres arables.

Le problème continue à occuper les esprits.

En 1847 RAINGO publie De la fertilisation des landes dans la Campine et les Ardennes, considérée sous le triple point de vue de la création de forets, de prairies et de terres arables

En 1847 Ch. DU TRIEU DE TERDONCK CH. lance sa Dissertation sur les meilleurs moyens de fertiliser les landes de la Campine et des Ardennes, sous le triple point de vue de la création de forets, de prairies et de terres arables

En 1848 MOREAU P.J. revient sur la question avec ses Considérations sur les défrichements et particulierement sur ceux de la Campine.

En 1849 A. EENENS publia son Mémoire sur la fertilisation des landes de la Campine et des dunes.

En 1853 Georges PODESTA publia son Essai sur la Campine Anversoise.

En 1860 DELACROIX présenta un rapport, Défrichement des terrains incultes dans la Campine belge et les autres contrées de la Belgique. Rapport à son Exc. le Ministre de l'agriculture, du commerce et des travaux publics.
BIVORT J.-B.@ wikipedia
€ 25.0
HUBERT Eugène
Notes et documents sur l'histoire religieuse des Pays-Bas autrichiens au XVIIIe siècle. Une enquête sur l'état religieux de la partie flamande des Pays-Bas en 1723.
Broché, 4to, 142 pp., notes bibliographiques, index.
HUBERT Eugène@ wikipedia
€ 40.0
KRUITHOF Jaap
Geen dier jankt zo ongenadig als de mens
Paperback, in-8, 207 pp., schema's.
Een cultuurfilosofische benadering van geluid en muziek.
Onze geluidswereld verschraalt onder de druk van pan-industrialisering en pan-commercialisering, zo poneert Kruithof.
Dat hangt samen met de Westerse maatschappelijke, economische en politieke ontwikkelingen.

Jakob (Jaap) Kruithof (Berchem, 13 december 1929 – Boechout, 25 februari 2009) was een Belgisch vrijzinnig en socialistisch filosoof, publicist en opiniemaker. Sinds de jaren 60 gold hij (naast Etienne Vermeersch, Leo Apostel en Rudolf Boehm) als een van de linkse iconen van de Gentse Universiteit. Kruithof was ook organist en doceerde muzieksociologie aan het Koninklijk Vlaams Conservatorium in Antwerpen. (bron: wiki)
KRUITHOF Jaap@ wikipedia
€ 20.0
DE FACTO ART MAGAZINE
Maskers van West-Afrika - Expo Het Tweede Gezicht - Koninklijk Museum voor Midden-Afrika Tervuren
Magazine, 66 pp., rijkelijk geïllustreerd in kleur, met kaart der volkeren/stammen: Bassa, Baga, Ibo, Bambara, Ogoni, Bidjogo, Guro, Baule, Bwa, Bedik, Malinke, Diola, Toma, Dan, Mende, Dan, Senufo, Tusian, Kutep, Boki, Anang, Ljo, Urhobo, Yoruba, Fon, Fanti, Ligbi, Kulango, Tusian, Nunuma, Dogon, Bobo, Yaure, e.a.
DE FACTO ART MAGAZINE@ wikipedia
€ 15.0
FERRANTE Elena
de nieuwe achternaam - de Napolitaanse romans 2 - Adolescentie (vertaling van Storia del nuovo cognome - 2012)
18de druk. Paperback, in-8, 479 pp. Vervolg op 'de ideale vriendin'.
Uit het Italiaans vertaald door Marieke van Laake.
Omslagontwerp van Karin van der Meer.

Ferrante treedt in de voetsporen van de grote Italiaanse verhalenvertellers: Levi, Moravia, Morante, Pennacchi, ...
FERRANTE Elena@ wikipedia
€ 12.5
VERMEERSCH Etienne
De ogen van de panda. Een milieufilosofisch essay
9de druk. Pb met flappen, 72 pp., bibliografische noten.
Vermeersch durft te zeggen waar het op staat: een hoofdreden van de vervuiling van onze planeet is de OVERBEVOLKING, we zijn met teveel.
Het is een argument dat ondergesneeuwd is geraakt in de huidige (2021) discussies.
Het zogenaamde WTK-bestel (wetenschappelijk, technologisch, kapitalistisch) - tot stand gekomen in de 19de eeuw - heeft een dynamiek op gang gebracht die blijkbaar niet te stuiten valt. De componenten versterken elkaar. (28)
Het middel is doel geworden, het doel middel. M.a.w. de mens is niet meer het doel van de productie. "De doelloosheid, de irrationaliteit van het totaalsysteem wordt versluierd door de uiterste rationaliteit van de deelsystemen." (29)
VERMEERSCH Etienne@ wikipedia
€ 25.0
BONENFANT Paul (archiviste des hospices)
La suppression de la Compagnie de Jésus dans les Pays-Bas autrichiens (1773)
Hardcover, demi cuir à 4 nerfs, couverture conservée, in-8, 262 pp. (T. XIX, fasc. 3 - Lettres, etc.). Ouvrage de référence.
BONENFANT Paul (archiviste des hospices)@ wikipedia
€ 60.0
DETREZ Raymond Prof Em.
Rusland - Een geschiedenis
Vuistdikke paperback, in-8, 528 pp., bibliografische noten, bibliografie, index/register.
DETREZ Raymond Prof Em.@ wikipedia
€ 20.0
VERMEIRE Guido
Legendarisch-mysterieus en religieus België
Paperback, in-8, 290 pp., illustraties.
Toeristische benadering.
De auteur moet zijn teksten nalezen en de uitgeverij Aspekt moet maar eens een goede corrector in dienst nemen want het boek krioelt van de fouten. Jammer.
VERMEIRE Guido@ wikipedia
€ 7.5
DE KOSTER Margo, DE MUNCK Bert, GREEFS Hilde, WINTER Anne (eds.)
Werken aan de stad. Stedelijke actoren en structuren in de Zuidelijke Nederlanden 1500-1900. Liber Alumnorum Catharina Lis en Hugo Soly.
Paperback, in-8, 335 pp., illustraties, bibliografische noten, belangrijke bibliografie.
Bevat twee interessante bijdragen over het politie-optreden te Antwerpen gedurende de 19de eeuw.
DE KOSTER Margo, DE MUNCK Bert, GREEFS Hilde, WINTER Anne (eds.)@ wikipedia
€ 12.5
HARDY Thomas
Tess van de d'Urbervilles. Een zuivere vrouw (vertaling van Tess of the d'Urbervilles. A pure woman. - 1891)
In de reeks Anno. Paperback met flappen, in-8, 414 pp. Uit het Engels vertaald door Ernst van Altena. Met 104 verklarende noten. In het 39ste hoofdstuk verwijst Hardy (1840-1928) naar Wiertz en naar Jan van Beers.
Merk op dat de subtitel "a pure woman" in vroegere vertalingen niet mee werd vertaald en dus werd weggelaten. Mogelijk valt dat te verklaren door de moord door Tess op Alec D'Urberville. Want hoe puur kan een vrouw die een moord pleegde nog zijn?
En hoe puur kan een verkracht meisje nog zijn in de ogen van Angel Clare?
Door het gebruiken van een subtitel geeft Hardy zelf het antwoord: "Ja, een moordenares kan een pure vrouw zijn" en "Ja, een verkrachting berooft een vrouw niet van haar puurheid." In 1891 was dat voldoende om de knuppel in het hoenderhok te gooien. Of hoe subtiel een subtitel kan zijn.
De moord op Alec valt te interpreteren als een 'zuivering', het wegsnijden van een maatschappelijke kanker: het profitariaat.
De kwintessens van Tess is universeel: het kapitaal, de positie van de vrouw, het verkwanselen van de natuur, het geloof.
Over het geloof zegt Tess (hoofdstuk XLVI): "Ik geloof in de geest van de Bergrede, en dat deed mijn lieve man ook ... Maar ik geloof niet ---" Even verder noemt Alec zoiets "een ethisch systeem zonder dogma." Soms gaat Hardy erg ver in zijn vernuft om Tess te laten denken zoals hijzelf denkt. Een voorbeeld: "Zij poogde te redeneren en hem te zeggen, dat hij in zijn trage hersens twee zaken vermengd had, godsdienst en zedenleer, die in vroegere tijden (Hardy bedoelt vóór het christendom de bovenhand haalde, LT) geheel gescheiden waren geweest. Maar door het weinige, wat Angel Clare haar had medegedeeld, door haar volslagen gemis aan opleiding, en doordat ze iemand was, die zich meer door aandoeningen dan door redenen liet leiden, kon ze niet voortgaan."

In deze roman is het opmerkelijk dat Hardy losjes omspringt met de namen van de hoofdpersonen; zo noemt hij Angel Clare bij zijn voornaam, dan weer bij zijn familienaam; hetzelfde doet hij met de fatterige predikant Alec D'Urberville. Tess daarentegen is onveranderlijk Tess.
Het verschil tussen d'Urberville en D'Urberville is ook niet zonder reden: het is het verschil tussen echte adel en gekochte adel, tussen moraliteit en autodeclaratie.
Dit is een belangrijke roman en geen simpel verhaaltje. De problematiek van het onechte en het geconditioneerde blijft tot op vandaag aanwezig in onze maatschappij.
Wij zijn blij dit boek te kunnen aanbieden.

Wij hebben ook enkele goedkope Engelstalige edities in voorraad:










HARDY Thomas@ wikipedia
€ 25.0
CLAUS Hugo
Het leven en de werken van Leopold II. 29 Taferelen uit de Belgische Oudheid.
Literaire Reuzenpocket nr 347. Pb, in-8, 136 pp.


Noot Lucas Tessens: De verkeerd begrepen boodschap van Hugo Claus
Het leven en de werken van Leopold II. 29 Taferelen uit de Belgische Oudheid - Een bespreking. Dit toneelstuk werd oorspronkelijk geschreven in opdracht van de Vereniging Nederlands Toneelverbond voor haar 100-jarig bestaan in 1970. Het toneelstuk verhaalt de collusie van Kerk, Kapitaal en Koning inzake Congo. Sommige critici vonden het toneelstuk burlesk ... Claus weerom misbegrepen! Wie de geschiedenis van de Congostaat, Belgisch Congo en Zaïre nog maar een beetje kent, weet dat Claus de historische feiten op de voet volgt. De ludieke verpakking bevat een bloedserieuze gruwel en de hele Belgische 'santeboetiek' moet er aan geloven, inclusief de Société Générale en de VS, die Leopold verkracht. Vanaf de 26ste scene neemt Claus een loopje met het tijdselement en speelt de chronologie geen enkele rol meer: zowel de tijd als de actoren zijn onbelangrijke details in een zich steeds herhalend cynisch proces van bedrog, haat, onverschilligheid en vooral ongetemde hebzucht. De banaliteit van de gevoerde politiek is een schertsvertoning die de werkelijke drijfveren maskeert. Altijd is er de koehandel, met de kardinaal en natuurlijk de paus als mediatoren in een deal met een niet al te geïnteresseerde God, die wel belooft maar gauw vergeet. Op p. 49 maakt Claus duidelijk hoe de grote buurlanden België bekijken: Duitslands beschermeling, de lijfeigene van Frankrijk, de voet aan het Europese vasteland voor de Engelsen.

De interessante pagina's:
80: lening van 5 miljoen bij Brown de Tiège en waarborg is 16 miljoen ha.
97: de concessies
100: Kroondomein is 1/10de van de oppervlakte van Congo en bevat de meeste mineralen
113: de eenvormigheid van onze normen
114: Katangees uranium zit USA dwars
115 e.v.: de geschiedenis gaat hier wel héél vlug: van annexatie door België naar de onafhankelijkheid
117: Amerika: 'De internationale opinie, waarvan wij, Verenigde Staten, de tolken zijn, kan niet langer tolereren dat de administratie van een land en de commerciële exploitatie samenvallen.'
120: Leopold II eist rechten op gronden ter grootte van 32 miljoen hectare.
126: Leopold II wordt verkracht door Amerika
136: alle trusts opgenoemd: van Union Minière tot Compagnie du Katanga en Saksen-Coburg-Gotha. Daardoor valt het koningshuis samen met een trust.



Noot Lucas Tessens (20180311): De Standaard van 10 maart 2018 berichtte (in een warrig artikel) over een controverse die is ontstaan bij de voorbereidingen van een uitvoering van het toneelstuk in de KVS. Een journaliste, Gia Abrassart, verklaarde over het stuk het volgende: 'Deze satire is een pseudo-zelfkritiek op de kolonisatie. Het geeft geen enkele stem aan de gekoloniseerde slachtoffers.' Abrassart heeft er klaarblijkelijk niets maar dan ook niets van begrepen. Waarom zou Claus in een toneelstuk een stem geven aan de onmondigen van toen? Die hadden ze niet en Patrice Lumumba is vermoord omdat hij zowat de enige was die wel zijn stem liet horen en inging tegen het establishment. Overigens is het onzin een satire te lijf te gaan met zogenaamd rationele argumenten. Gia Abrassart bewijst nog maar eens dat je nog geen zinnige praat vertelt wanneer je wél een stem hebt.
CLAUS Hugo@ wikipedia
€ 20.0
Scoop
TESSENS Lucas, TESSENS Manu
Boeken, bibliografische referenties en feiten over opgeheven/afgeschafte abdijen en kloosters in België - MONASTERIES BELGIUM @ mers.be
ID: 202106310000
Klik op de kaart hieronder en u krijgt ze uitvergroot én dynamisch te zien. Zoom in op het gebied dat u interesseert. Klik dan op een icoontje in de kaart: U krijgt het boeknummer en de titel te zien, maar ook historische gebeurtenissen zijn in de kaart te vinden.
De ligging van de abdijen, kloosters en priorijen is gegeorefereerd tot op straatniveau, c.q. huidig perceelsniveau (decimale breedte lengtegraad). Vaak gaat het om de ligging van ruïnes (bvb. Villers-la-Ville, Aulne), restanten van complexen die een heel andere bestemming kregen (omgebouwd tot een fabriek, een kasteel, een school of een hoeve), gebouwen die geheel verdwenen zijn (bvb. de grote Sint-Michielsabdij aan de Scheldekaai te Antwerpen).
De kaart bevat VIER zogenaamde 'lagen' die naar believen samen of afzonderlijk kunnen getoond worden (klik op het icoontje links bovenaan in de grijze balk).
DE EERSTE LAAG is die met boeken over de abdijen en kloosters. (marker = groen-wit boek-icoontje); bij een 'click' op de marker opent zich links een venster met de essentialia over het boek; de toegevoegde link voert u naar de volledige beschrijving van het boek.
DE TWEEDE LAAG is die met feiten over de ligging van kloosters, uitdrijvingen van de kloosterlingen, de boedelbeschrijving, de verkopen als 'nationale goederen', etcetera. (marker = witte ster op groen cirkeltje) Alle vernoemde feiten hebben in onze database een of meerdere bibliografische referenties tot op pagina-niveau.
DE DERDE LAAG bevat de bibliografische referenties van boeken die we niet (meer) aanbieden. (marker = rood-wit boek-icoontje). Voor de constructie van deze laag konden wij ook rekenen op de gewaardeerde medewerking van onze collega Pieter Judo van Antiquariaat De Lezenaar te Hasselt. Hij bouwde in de loop der jaren een grote expertise en collectie op rond religie, theologie, kloosters en abdijen. Wij zijn hem zeer dankbaar voor het aanleveren van bijkomende bibliografische referenties. Die zijn nog volop in verwerking.
DE VIERDE LAAG toont u waar de twaalf Statenabdijen van Brabant lagen. (marker = kruis) Zij waren de dominante grootgrondbezitters (hun domeinen omvatten duizenden hectaren) en hadden daardoor veel politieke macht én zeggenschap op het terrein en over hun pachters. Je kon de abdij maar beter te vriend houden!

Om alle icoontjes (ook wel 'markers' genoemd) bij een bepaalde plaats te zien, dient u zo diep mogelijk op de Google map in te zoomen.





Bouwwerf: methodiek, updates en bijsturing
Let wel, deze kaart is nog steeds in opbouw. Met name de kloosters en abdijen, gelegen in het huidige Waalse Gewest (waar de Maas een levensader is), zullen we in de volgende weken verwerken in de achterliggende database. Daarna volgt dan een update over Brussel-Hoofdstad. Vervolgens zullen we nog dieper graven en een dubbele controle uitvoeren op de ligging van abdijen en kloosters in de 'grote' steden: Antwerpen, Brugge, Gent, Leuven, Mechelen, Brussel/Bruxelles, Liège, Namur, Charleroi, Mons. De coördinaten zijn moeilijker vast te leggen omdat in een verstedelijkt milieu de mutaties (gehele of gedeeltelijke afbraak, herbestemming, verandering van straatnamen, etc.) groter zijn dan op het platteland. Een mooi voorbeeld daarvan is 'Het verloren klooster van Hoboken', inmiddels een deelgemeente van Antwerpen, waar de industrialisatie zorgde voor veel afbraak en een grondige wijziging van het landschap.
Op 27 maart 2021 kreeg de kaart een forse update en steeg het aantal getoonde items van 245 naar 514, meer dan een verdubbeling dus van de gevisualiseerde informatie. Vooral het aantal bibliografische referenties kende een uitbreiding: van 42 naar 242 titels. In de aansturende database zijn een aantal correcties doorgevoerd. Tenslotte werd door MERS een programma geschreven waardoor de 'markers' elkaar niet meer kunnen bedekken wanneer GPS-coördinaten identiek zijn. ALLE 'markers' zijn nu zichtbaar en aanklikbaar. Voorwaarde is dat u voldoende inzoomt op de plaats die u interesseert.


Superrijken
Het zal duidelijk zijn dat we ons vooral richten op de materiële en economische belangen van abdijen en kloosters en dat we spirituele aspecten niet belichten. Die laatste waren o.i. een scherm waarachter met enorme opgepotte vermogens en toenemende machtsconcentraties werd gespeeld. Zowel keizerin Maria Theresia als haar zoon Jozef II wilden die macht inperken (het woord 'breken' gaat te ver) en rekenden daarvoor op hun regeringen te Brussel. Het is dan ook ironisch dat Jozef II mee een beweging op gang bracht, die 'in fine' zijn eigen zus, Marie-Antoinette ('l'autrichienne'), en zijn schoonbroer, Louis XVI, letterlijk de kop zou kosten.

Twee kaarten uit 2005
Onze interesse voor dit thema gaat terug op onze research, uitgevoerd tussen september 2004 en maart 2005. Die kreeg zijn neerslag in het artikel 'De herschikking van het onroerend goed op het einde van de 18de en het begin van de 19de eeuw'zie boeknummer 20050077 , verschenen in het jaarverslag 2004 Onroerende Voorheffing (Belastingdienst voor Vlaanderen). Daarin belichtten wij toen o.m. de afschaffing van kloosters onder het bewind van keizer Jozef II en de nationalisatie van abdijen en kloosters tijdens de Franse Revolutie en de Franse bezetting en annexatie van de Oostenrijkse Nederlanden en het Prinsbisdom Luik.
Die beide ingrepen hebben we toen in kaart gebracht mits een projectie op de fusiegemeenten van het Vlaamse Gewest met daarbij de nominatieve opsomming van de afgeschafte kloosters. Dat gebeurde met software van Arcview. De inkleuring van de kaarten kon weliswaar vanuit een frequentietabel worden aangestuurd, maar voor het prepareren van een persklare kaart in A3-formaat moesten die toch nog langs een tekenprogramma (Photoshop) passeren. Gelukkig konden we daarvoor een beroep doen op de dienst AEGIS van de intercommunale CIPAL. Beide kaarten kunt u zichtbaar maken door hier te klikken. Dit terzijde.

De bronnen, geconsulteerd in 2004-2005
Oriënterende gesprekken met archivarissen van Grimbergen, Affligem en Postel. Oriënterende bezoeken aan enkele Waalse abdijen. Aankoop, consultatie en verwerking van de 23 delen van het befaamde 'Monasticon belge', met focus op de data over afschaffing (voor een aanzienlijk aantal abdijen stelden we merkwaardige lacunes vast). Aankoop bij het Rijksarchief van een microfilm van het rapport de Kulberg (1785), dat 110 abdijen en kloosters auditeert. Overzichtswerken over religieuze orden. Overzichten per gewest, provincie, streek. Lokale geschiedenis. Bibliografische werken. Overzichten van (al dan niet beschermd) onroerend erfgoed: bijvoorbeeld de reeksen 'Inventaris van het Cultuurbezit' en 'Le patrimoine monumental de la Belgique'. Monografieën over welbepaalde abdijen en kloosters; die zijn niet altijd accuraat in de datering van gebeurtenissen of mijden gewild of ongewild de 'moeilijke periode' van de verkopen van 'zwartgoed'. Encyclopedische werken. Studies over de regeerperiode van Jozef II (en in mindere mate die van Maria-Theresia). Studies over de Franse Revolutie, het Frans Bewind in onze 'départements' en over de niet te omzeilen figuur van Napoléon Bonaparte (met nadruk op zijn juridische en administratieve hervormingen). Enkele specifieke en diepgravende studies over de verkoop van nationale goederen (op één hand te tellen). Inventarissen van het Algemeen Rijksarchief aangaande afgeschafte kloosters en abdijen, hun bewaarde archieven/bibliotheken en de affiches van de verkopen.






Zwartgoed
De kloostergebouwen en gronden, 'nationale goederen' geworden, werden openbaar verkocht, pakweg in de periode 1787-1800. In het katholieke Vlaanderen fluisterden de mensen toen over 'zwartgoed', een woord om aan te duiden dat de onroerende goederen onrechtmatig geconfisceerd en verworven waren. Het bleef overigens een heet hangijzer en een taboe-onderwerp in de Belgische historiografie. Want, was de aankoop van zulk 'zwartgoed' geen vorm van collaboratie met de anti-kerkelijke Franse bezetter geweest? Was de religie, ja zelfs het geloof in God, niet onherstelbaar beschadigd? Was het allemaal geen uiting van de botsing tussen Kerk en Staat, uitgelokt door de wat naïeve Jean-Jacques Rousseau en de perfide Voltaire, en vorm gegeven door een verrader uit eigen katholieke rangen, met name Talleyrand? En was het Concordaat van 1801 tussen Napoleon en het Vatikaan geen valse 'entente', het aanvaarden van smeergeld door de gezalfde Paus hemzelve? Was een pastoor, die betaald werd uit de staatskas, wel een echte zieleherder of eerder een ambtenaar die zich plooide naar de hand waaruit hij een aalmoes ontving? En wat was een bisschop anders dan een gekostumeerde vazal van de nieuwe rijken, zij die spuwden op het volk?

Een kort essay
Waar kwam die gekke Hollander, die Willem, plots vandaan? Opnieuw een koning ergens in een verre stad? Wat kon die keeskop voor ons landeke anders betekenen dan nieuwe belastingen en nog meer combines tussen Brussel, Londen, Parijs en Amsterdam? Hoe kon dat nu, ne protestant, waarvan niemand wist dat hij bestond?
En wie zou er voor de armen zorgen die vroeger al eens een penning of een brood kregen aan de halfgeopende zware deuren van kloosters en abdijen? Kon een burgerlijke liberale staat, gedomineerd door de grootgrondbezitters en de adel, met een nieuwe koning op de koop toe, misschien een antwoord verzinnen op de vraag naar brood en bier? Hoe moest het nu verder met het onderwijs, die uitvinding om jongeren net dom genoeg te houden om de lastige vragen over de verdeling van macht en rijkdom niet te laten opborrelen in hun hersenmassa? En ja, van massa gesproken, hoe hield je die in bedwang, verstoken van licht en 'Verlichting', nauwelijks in staat te overleven, als beesten, altijd bereid om rel te schoppen in dienst van de hoogstbiedende of de meest belovende agitator, buigend voor de baron en even later, laveloos aan de toog, scheldend op de patrons en de huisbazen en op de baron en zijn stoefende 'madam', vergetend dat enkele straten verderop tien kinderen en een veel te vlug oud geworden wijf op zijn loonzakje zitten wachten in een krocht, kijkend in de grote holle ogen van het meisje achter de tapkast, zij die alles begrijpt zelfs als je stevig in haar billen knijpt, zij die na zijn negentiende jenever de godin Diana wordt, die de jacht voor open verklaart, ware het niet dat noch zij, noch hij een geweer bezat, anders zou het hoge volk eens wat meemaken ... ?



Land: BEL
News Items & Facts
LT
1755: edict: landbouwbedrijf in Henegouwen mag niet groter zijn dan 80 ha (70 bunderen/bonniers)
ID: 175512028842
19830039: 74 stelt dat de maatregel zonder gevolg bleef

19700109: 26 geeft de exacte datum van de Ordonnantie en preciseert dat het enkel over Henegouwen gaat. "Dès le 2 décembre 1755 on vit paraître une ordonnance précisant que les fermiers hennuyers pourraient disposer au maximum de 70 bonniers (ca. 80 hactares), à savoir environ 60 bonniers de terres arables et 10 bonniers de pâturages et de jardins." De Centrale Regering dringt er bij de andere staten op aan om deze ordonnantie eveneens uit te vaardigen maar Brabant en Namur verzetten zich daartegen, argumenterend dat zulks een aanslag op de privé-eigendom en op het zelfbeschikkingsrecht inhoudt. Vandenbroeke stelt dat de maatregel in Henegouwen wel degelijk effect heeft gehad en dat Centrale regering er bij de andere provincies bleef op aandringen om ze eveneens in te voeren.
Land: BEL
LT
1 november 1755: aardbeving verwoest Lissabon
ID: 175511010961
19850064: XXI
Land: PRT
LT
1751: wetsvoorstel: abdijen zouden boerderijen moeten verdelen
ID: 175100004571
Sedert 1751 had de Raad van Henegouwen een wetsvoorstel gedaan: de abdijen zouden verplicht worden hun hoeven te verdelen en er nieuwe te bouwen. Die woningen zouden de jeugd in staat stellen zich te vestigen en een familie te stichten.

19830039:74
Land: BEL
LT
1750-1752: kanaal Leuven-Mechelen gegraven
ID: 175002094458
De vergunning om een kanaal te graven tussen Leuven en "de grote wateren tussen Mechelen en Willebroek" werd uit naam van Maria-Theresia op 29 januari 1750 verzonden. Op 9 februari van hetzelfde jaar huldigde Karel van Lotharingen de werken in. Op 11 april 1750 legde baron van Eynatten de eerste steen van de havenkom. Einde 1752 was het kanaal af: vijfhonderd Ardenner boeren hadden de bedding ervan gegraven.

PIRENNE III: 155
Land: BEL
Charles de Lorraine
10 januari 1750: Charles de Lorraine schrijft dat de abdijen sjoemelen met het Decreet op de Dode Hand - zij kopen onroerende goederen via stromannen
ID: 175001104738
19220006: 89
Land: BEL
Categorie: POLITICS - GESJOEMEL
LT
omstreeks 1750: kloosters voor keuze geplaatst: investeren ter plaatse of in staatsobligaties > bouwwoede
ID: 175000008821
"Door het Oostenrijks bestuur voor de keuze geplaatst of om ter plaatse te investeren of om de kloosterinkomsten te plaatsen in staatsobligaties, besluit abt Effleur (Orval) de kloostergebouwen volledig te vernieuwen. Hij kiest tot architect Laurent-Benoît Dewez (1731-1812), die o.m. de kloosters te Heylissem Florival, de abdijen van Vlierbeek, Floreffe en Bonne-Espérance bouwde, evenals het abtenverblijf van Sint-Maarten te Doornik, de collegiale kerk te Andenne en het kasteel van Seneffe."

19740062, IV: 68

Opmerking LT: door deze bouwwoede werd de macht en de rijkdom van de abdijen natuurlijk nog meer zichtbaar, wat de afgunst enkel nog kon vergroten.
Land: BEL
LT
1749: Jezuïeten: aantal = 22.589 worldwide
ID: 174900009732
"In 1749 bestond de Orde uit 39 provincies in 5 assistenties; er waren 24 professenhuizen, 669 colleges, 61 vorminghuizen, 176 seminaries en convicten, 335 residenties en 273 missieposten. Het aantal leden bedroeg 22.589, waarvan 11.293, precies de helft, priester waren."

19640059: 99
Land: INT
LT
1749: abdij Heylissem heeft 2.800 ha gronden
ID: 174900007163
19730034: 96
Land: BEL
LT
1749: abdij Heylissem/Hélécine bezit 2.800 ha
ID: 174900005471
Na aankoop van de onroerende goederen die de Benedictijner abdij van Cornelismunster (Eifel) bezat te Kumptich.

Op dat moment bezit de abdij van Heylissem 14 hoeven w.o. Chapeauveau (Opheylissem), Stocquoy (Geldenaken), Seumay (Perwez) en Dîme (Jandrain).

19740062: 27
Land: BEL
KU Leuven
KAART VAN DE FRANSE INGENIEURS-GEOGRAFEN (1745-1748) DIGITAAL BESCHIKBAAR VIA LIMO
ID: 174512311777
De kaart van de Franse ingenieurs-geografen, ook wel Villaretkaart genoemd, bestrijkt grote delen van het huidige Belgische grondgebied en vertelt ons hoe het landschap erbij lag in het midden van de 18de eeuw. Na de slag bij Fontenoy (1745) kregen de Fransen voor enkele jaren de controle over onze gebieden. Het is in die militaire context dat de meer dan 80 kaartbladen ontstonden.

De originele manuscriptkaarten liggen in het Institut géographique national de France (Saint‑Mandé). De buitenlandse bewaarplaats maakt dat deze kaarten minder bekend zijn. Vanaf deze maand zijn ze beter toegankelijk via Limo. Iedereen binnen het computernetwerk van de KU Leuven kan de ‘Villaretkaart’ op zijn scherm krijgen en gebruiken voor onderzoek of onderwijs.

Voor een lijst van de beschikbare kaartbladen klik je op deze link:

https://services.libis.be/query?query=title:villaretkaart &institution=KUL&view=KULeuven&tab=0&search_scope=ALL_CONTENT&builder=primo_opensearch&host=limo.libis.be&sort=rank
Land: BEL
LT
1745: gronden en huizen worden geteld te Ingelmunster - basis voor de belastingen
ID: 174500001499
Gemeentelijk Archief Ingelmunster, Schotte Kap. 1 nr. 173

http://home.scarlet.be/~priemjur/historiek.htm (20050306)
Land: BEL
NUGENT Thomas
The Grand Tour, eerste reisgids, van Thomas NUGENT verschijnt - kent daarna vele edities
ID: 174301010063
19860076: 8 maar bronnen op het internet geven soms andere data op, bvb. 1749 Nugent, Thomas The Grand Tour: A Journey through the Netherlands, Germany, Italy, and France. With a new Introduction by Robert Mayhew. 1756 Edition. Distributed for Ganesha Publishing. 1750 p., 4 Volumes. 5-1/2 x 8-1/2 2004 Cloth CUSA $575.00sc 1-86210-076-4 Spring 2004 In the eighteenth century, modern tourism was born as the English flocked to see the European mainland, the majority of them following what was commonly called "the Grand Tour." Geographically, it was a generally agreed-upon route that reached its climax in Italy; but the tour was also seen as a route to self-knowledge and as an unrivaled opportunity to form valuable social contacts. Thomas Nugent's The Grand Tour was the single most important book articulating this new phenomenon of mass travel. It achieved the authoritative status of a Baedeker long before Karl Baedeker's birth. Nugent's great work, here reprinted for the first time since the eighteenth century, is a vital document in the history of tourism and the culture of eighteenth-century Britain. http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/16538.ctl (20060201)
LT
1741 tot 4 juli 1780: gouverneur-generaal Oostenrijkse Nederlanden Karel Alexander van Lotharingen
ID: 174100005573
19870044: 21
Land: BEL
NN
1740 V 10-11 ANTWERPEN - ORDONNANTIE TEGEN PLUNDERAARS Keizerlijke Ordonnantie-Affiche. Streng optreden en bestraffing tegen plunderaars en oproerkraaiers i.v.m. heersend gebrek aan graan en voedsel. plunderaars worden met de doodstraf bedreigd.
ID: 174005100905
Antwerpen, 1740, by de Weduwe van Petrus Jouret, in-plano affiche, 51 x 38 cm,
NN
kadaster Savoie: J.J. Rousseau werkt eraan mee
ID: 173201010061
"Un grand penseur et un grand philosophe, J.J. Rousseau, après s'être occupé en 1732 de la formation du cadastre dans la Savoie et y avoir travaillé quelque temps, en nous montrant toute la satisfaction et le plaisir qu'il y éprouva, dit que le cadastre en rendant l'imposition réelle, sert à la répartir avec équité. Il continue: "Ce travail commence sous le roi Victor-Amédée fut achevé sous le règne du fils. Deux ou trois cents hommes, tant arpenteurs qu'on appelait géomètres, qu'écrivains qu'on appelait secrétaires, furent employés à cet ouvrage." Il dit ensuite: "Il y a des opérations d'une longueur extrème, au milieu desquelles j'ai vu quelquefois de bons géomètres s'égarer. La réflexion jointe à l'usage donne des idées nettes; et alors on trouve des méthodes abrégées dont l'intervention flatte l'amour-propre, dont la justice satisfait l'esprit et qui font faire, avec plaisir, un travail ingrat par lui-même." 18840004: 1
NN
SMITH Adam - economist/auteur van Wealth of Nations
ID: 172301010062
Adam Smith werd in 1723 in Kirkcaldy (Schotland) geboren, als enig kind. Zijn vader, die enige maanden voor de geboorte van zijn zoon stierf, was advocaat en bekleedde een hoge functie bij de belastingen in het district Kirkcaldy. Op veertienjarige leeftijd ging Adam naar de Universiteit van Glasgow, waar hij theologie ging studeren. Van grote betekenis voor Adam Smiths ontwikkeling was zijn vriendschap met David Hume, die veel heeft gepubliceerd op het gebied van geschiedenis, economie, kunst en filosofie. Na beëindiging van zijn studie in Glasgow kreeg Adam Smith een beurs die hem in staat stelde in Oxford te gaan studeren. Twee jaar later werd hij uitgenodigd om in Edinburgh een aantal colleges in de Engelse letterkunde te komen geven. Hierbij had Smith zoveel succes, dat hij benoemd werd tot hoogleraar in de logica en later tot hoogleraar in de moraalfilosofie aan de Universiteit van Glasgow. In 1776 verscheen zijn boek de "Wealth of Nations", dat onmiddellijk een succes was. De eerste druk was in zes maanden uitverkocht. Het werd op grote schaal herdrukt en vertaald. Door dit boek wordt Adam Smith algemeen gezien als grondlegger van de economische wetenschap. Maar men moet hierbij echter niet uit het oog verliezen, dat geruime tijd vóór Smith reeds een aantal schrijvers zijn geweest dat zich bezighielden met belangrijke economische problemen, met name op het gebied van de overheid, zoals François Quesnay. Adam Smith overleed in 1790. http://www.xs4all.nl/~mkalk/smith.htm (20060117)
NN
Oostendse Compagnie moet uitweg naar zee (cfr. Schelde gesloten) waarmaken
ID: 172301010061
In 1723 zocht de Antwerpse handelswereld opnieuw een zeeweg naar de kolonies via de Oostendse Compagnie; Holland hielp goed mee om ook deze poging te kelderen. http://www.brakkehond.be/82/hooyd1.html "De haven van Oostende werd nu ook herhaaldelijk verbeterd. Zij kende een eerste bloeiperiode ten tijde van de Oostendse Compagnie (1723-1728). Daarna raakte ze in verval, tot aan de onafhankelijkheidsoorlog van de Engelse koloniën op de Oostkust van Noord-Amerika, de latere Verenigde Staten. Frankrijk, Holland en Spanje streden toen aan de zijde van de opstandelingen, zodat Oostende de enige onzijdige haven was op de Europese westkust." (19410027: 167)
LT
13 mei 1717: geboorte van aartshertogin Maria Theresia, als oudste kind van keizer Karel VI en Elizabeth van Brunswijk-Wolfenbüttel
ID: 171705138821
Zij regeert vanaf 17401020 en overlijdt op 17801129.
bron: 19870237: 1
Land: AUT
LT
16 november 1715: Barrière-verdrag legt garnizoensteden in België (periode 1715-1782)
ID: 171511168887
"La 'Convention de Barrière' fut discutée à Anvers par les plénipotentiaires de la Hollande, de l'Angleterre et de l'Empire; ils ne parvinrent à se mettre d'accord qu'après de longs débats, qui durèrent plus de treize mois, et aboutirent au traité du 16 novembre 1715, ratifié le 31 janvier 1716. Ce traité accorde aux Provinces-Unies le droit de garnison exclusive dans les places de Namur, Tournai, Menin, Furnes, Warneton, Ypres, dans le fort de la Knokke (au confluent de l'Yser et de l'Yperlée), et le droit de garnison commune à Termonde."

In 1782 schafte Jozef II de garnizoenen af.

19010003: 30
Land: BEL
LT
1710: Vertakkingsvaart vanuit Stappersven (Kalmthout) naar Rozendaalse vaart ten Noorden van Nieuwmoer
ID: 171000001485
19440030: 56
Land: BEL
LT
VOLTAIRE (François Marie Arouet) (1694-1778)
ID: 169411218945
François Marie Arouet, dit Voltaire fut l'une des grandes figures du Siècle des Lumières, qu'il traversa presqu'en totalité : il naquit le 21 novembre 1694 à Paris, d'un père notaire, janséniste austère qu'il n'aimait guère et mourut en cette même ville, le 30 mai 1778. Très jeune, il décide de se lancer dans la carrière littéraire et c'est à vingt-trois ans, au sortir de la Bastille où il avait séjourné plusieurs mois, qu'il prend la décision de changer de nom : il cesse dès lors de s'appeler François Marie Arouet et devient Voltaire, anagramme d'Arouet le Jeune. Commence alors pour le jeune homme une longue et brillante carrière d'écrivain, semée d'embûches et de succès.

Cette longue vie (il mourut à l'âge de quatre-vingt-quatre ans) fut celle d'un polémiste admiré par les uns, controversé et détesté par d'autres. Il a touché presque tous les genres littéraires, ce qui fit de lui un personnage pluridisciplinaire. Il a en effet écrit : des épopées (comme La Henriade), des poèmes (tel le Poème sur le désastre de Lisbonne), des tragédies (Zaïre...), des contes (Zadig, Candide, Micromégas...), des écrits historiques (comme son célèbre Siècle de Louis XIV). Mais il fut surtout pour l'Europe un Prince de l'esprit et des idées philosophiques, défenseur des victimes d'erreurs judiciaires, comme par exemple les Calas.

Voltaire fut donc tout à la fois poète et dramaturge, historien et philosophe. Pour rédiger ses nombreux écrits, de nature si diverse, notre écrivain a fort souvent été amené à s'informer et donc à consulter et utiliser un certain nombre d'outils, véritables voies d'accès aux documents et à l'information. On est cependant en droit de s'interroger : Comment au Siècle des Lumières, un écrivain tel que Voltaire s'informait-il ? Quels outils, quels types de sources d'information avait-il à sa disposition, et parmi celles-ci, quelles sont celles dont il s'est servi ?


Nous tenons à préciser que cet article n'étudie pas comment l'écrivain consacra une grande partie de son temps à la diffusion de ses oeuvres, en tentant de déjouer la censure. Notamment, il publia de nombreux ouvrages -parfois sous un faux nom-, mais peu d'articles de périodiques et chercha à communiquer au moyen de sa correspondance et par le biais de représentations théâtrales

http://biblio-fr.info.unicaen.fr/bnum/jelec/Solaris/d04/4picot.html (20041101)

19850064: XXXVII
Land: FRA
LT
1667: Gazette van Gent (DBN)
ID: 166700002547
1667: Gazette van Gent opgericht (life cycle)(Luyckx, bib. LT 10.18)

Volgens Rock 1951: 87 was de eerste titel 'Ghendtse Post-Tijdinghen' en zou de titel 'Gazette van Gent' pas in 1723 gevoerd worden.
Land: BEL
LT
1665: kaartenboek van de gronden van de abdij van Park gemaakt: abdij bezit ca. 3341 ha
ID: 166500008851
Het kaartenboek van de gronden werd gemaakt onder het bestuur van abt Libert de Paepe (1647-1682). De kaarten werden gemaakt door beëdigde landmeters. Ze geven de vorm van de gronden aan, de schets van de kloostergebouwen en de plaatsbepalingen van de verschillende renten ten voordele van de abdij.

19740062, IV: 67
Land: BEL
LT
1664 tot 1676: Brugse Vaart verlengd tot Oostende
ID: 166400001462
DECAVELE 1977: 23

VAN WERVEKE (19410027: 167) zegt hierover: Na de verovering van Duinkerken (1658) door de Fransen bood alleen Oostende nog een uitkomst. Eerst en vooral diende echter de haven in verbinding gebracht met de bestaande binnenwateren. Dit bereikte men door een nieuw kanaal te graven tussen Plasschendale en de kreek ten oosten van de stad. Een sluis te Slijkens hield het zee- en het kanaalwater gescheiden.

Dit is dus een typisch voorbeeld van een kanaal dat om politieke en militaire redenen werd gegraven. Het kanaal moest een nieuwe uitweg naar zee verschaffen.
Land: BEL
wiki
1652: Onze-Lieve-Vrouw van Steenbergenkapel ingewijd te Oud-Heverlee
ID: 165200001645
In het begin van de 16e eeuw hingen de bewoners van de omgeving een houten Mariabeeldje op aan een eik. Gelovigen die er kwamen bidden, zouden genezen van de moeraskoorts. Hierdoor trok het beeldje heel wat bedevaarders, wat omstreeks 1606 aanleiding gaf tot het bouwen van een eerste houten kapel.
In opdracht van Hendrik van Dongelberghe, ridder van Herlaer, Zillebeke en Vaalbeek en heer van Korbeek-Dijle en Steenbergen, werd de huidige stenen kapel gebouwd en in 1652 ingewijd door Jacobus Boonen, de aartsbisschop van Mechelen. Het wapenschild van Hendrik van Dongelberghe prijkt boven de ingang. De daaropvolgende jaren en eeuwen werd de kapel verder verfraaid. Het hoofdaltaar, de twee zijaltaren en het doksaal dateren van 1715. Ook de vensters lijken uit de 18e eeuw te stammen.

De kapel kwam vervolgens in handen van de familie van Herkenrode en in 1759 van Karel Maria Raymond van Arenberg, de hertog van Arenberg, die in de omgeving van de kapel de vijvers van het Zoet Water liet uitgraven. In 1783 werd de "Gilde van Onze-Lieve-Vrouw van Steenbergen" opgericht, die tot 1920 een jaarlijkse bedevaart naar de kapel organiseerde.

Tijdens de Franse Revolutie werd de kapel gespaard, maar ze werd steeds minder gebruikt, zodat ze vanaf de 19e eeuw begon te vervallen. Vanaf 1918 werd de kapel staatseigendom, wat niet voor beterschap zorgde